🤖 Hafta 1: AI Temelleri ve İlk Prompt Deneyimleri
Yapay Zeka ile Diyalog, Prompt Mühendisliği ve Eleştirel Düşünme
Hoş Geldiniz!
Bugünkü Hedefler ve Giriş Aktivitesi
📋 Bu Derste Öğrenecekleriniz
- AI’nın ne olduğu ve günlük hayatımızdaki yeri
- Large Language Models (LLM) nasıl çalışır?
- İlk AI deneyiminiz ve prompt yazma temelleri
- AI’ya nasıl doğru sorular sorulur?
- Sağlık bilimlerinde AI’nın kullanım alanları
🚀 Başlamadan Önce Düşünelim
Soru: “Geçen hafta kaç kez bir AI ile konuştunuz?”
Şunları düşünün:
- ChatGPT veya benzeri araçlar kullandınız mı?
- Google Translate’den yararlandınız mı?
- Netflix’in size film önermesini izlediniz mi?
- Instagram’da “keşfet” sayfasına baktınız mı?
- Hastanede randevu sistemi kullandınız mı?
💬 Buz Kırma Aktivitesi (10 dakika)
Yanınızdaki kişiyle tanışın ve şunları konuşun:
- Kendinizi tanıtın: İsim, bölüm, ilgi alanı
- AI merakınız: AI hakkında en çok neyi merak ediyorsunuz?
- AI endişeniz: AI hakkında en büyük çekingeniz nedir?
AI Nedir?
Temel Kavramlar ve Yanlış Anlamalar
❌ AI DEĞİLDİR:
- Sci-fi filmlerdeki bilinçli robot
- İnsan zekasının tam kopyası
- Her şeyi bilen sihirli bir kutu
- Duygusal veya özgür iradeye sahip varlık
✅ AI’DIR:
- Pattern recognition (örüntü tanıma) sistemleri
- Çok büyük veri setlerinden öğrenme
- İstatistiksel tahminler yapma
- Belirli görevlerde insanları destekleyen araçlar
📱 Günlük Hayattaki AI Örnekleri
| Teknoloji | AI Kullanıyor mu? | Açıklama |
|---|---|---|
| Spotify müzik önerileri | ✅ Evet | Dinleme geçmişinizden pattern öğrenir |
| GPS navigasyon | ✅ Evet | Trafik verilerini analiz eder |
| Google Çeviri | ✅ Evet | Neural network ile çeviri yapar |
| Basit hesap makinesi | ❌ Hayır | Sadece programlanmış işlemler |
| Instagram Keşfet | ✅ Evet | İlgi alanlarınızı tahmin eder |
🧠 Large Language Models (LLM) Nasıl Çalışır?
Basit Analoji: Süper Gelişmiş Otomatik Tamamlama
Şu cümleyi tamamlayın: “Ankara, Türkiye’nin…”
Muhtemelen “başkenti” dediniz, değil mi? AI de tam olarak bunu yapıyor – ama milyarlarca metin üzerinden!
LLM’ler Nasıl Çalışır? (4 Adım)
- TRİLYON KELİME OKU – internetteki kitaplar, makaleler, web siteleri
- KELİME İLİŞKİLERİNİ ÖĞREN – “hasta” kelimesi “tedavi”, “ilaç” ile birlikte görünür
- SONRAKİ KELİMEYİ TAHMİN ET – “Aspirin bir…” → büyük ihtimalle “ilaç”
- TAHMİNLERİ ZİNCİRLE – her kelime için tekrarla → tam cümleler oluştur
⚠️ Önemli: AI “anlamıyor”, istatistiksel pattern tanıyor!
Sağlık Bilimlerinde AI
Sizin Alanlarınızda AI Nasıl Kullanılıyor?
🥗 Beslenme ve Diyetetik
- Kişiselleştirilmiş diyet planları: Hasta verileri analiz edilerek özel beslenme önerileri
- Besin etkileşim analizi: Hangi besinlerin birlikte tüketilmesi zararlı?
- Literatür tarama: En güncel beslenme araştırmalarına hızlı erişim
- Kalori ve makro hesaplama: Otomatik besin değeri analizi
💊 Eczacılık
- İlaç etkileşim kontrolü: Bir hastanın kullandığı ilaçlar arasındaki riskler
- Hasta danışmanlığı: İlaç kullanım talimatlarını anlaşılır şekilde açıklama
- Farmakoekonomi hesaplamaları: Maliyet-etkinlik analizleri
- Advers etki tahmini: Literatür ve vaka verilerinden risk analizi
🩺 Hemşirelik
- Hasta bakım planları: Kişiselleştirilmiş bakım stratejileri geliştirme
- İletişim stratejileri: Zorlu hasta durumlarında iletişim önerileri
- Klinik karar desteği: Semptom değerlendirmesi ve önceliklendirme
- Eğitim materyali hazırlama: Hasta eğitimi için anlaşılır içerikler
⚠️ AI’nın Sınırları
AI şunları YAPAMAZ:
- ❌ Klinik karar verme sorumluluğunu almak
- ❌ Etik değerlendirme yapmak
- ❌ Hasta ile empatik bağ kurmak
- ❌ %100 kesin bilgi garanti etmek
AI şunlarda YARDIMCIdır:
- ✅ Bilgiye hızlı erişim
- ✅ Taslak oluşturma
- ✅ Farklı perspektifler gösterme
- ✅ Zaman tasarrufu
İlk Prompt Deneyimi
Hadi AI ile ilk konuşmamızı yapalım!
🥉 İlk Deneme: Basit Başlayalım
Merhaba! Ben [bölümünüz] öğrencisiyim. Yapay zeka hakkında merak ettiğim bir soru var...
⏱️ 2 Dakika Yazışın
🥈 İkinci Deneme: Daha Spesifik Olalım
Bana [kendi alanınızla ilgili] güncel bir problemi açıkla ve bu problemi çözmek için 3 yaratıcı fikir ver. Her fikrini neden işe yarayabileceğini de açıkla. Örnek alanlar: - Beslenme: "obezite tedavisinde davranış değişikliği" - Eczacılık: "yaşlı hastalarda polypharmacy" - Hemşirelik: "hasta ağrı yönetiminde iletişim zorlukları"
⏱️ 5 Dakika Deneyin
📊 Ne Fark Ettiniz?
Muhtemelen fark ettikleriniz:
- ✅ Spesifik sorular → Daha iyi cevaplar
- ✅ Context (bağlam) vermek → AI’nın size daha uygun cevap vermesi
- ✅ Açık talimatlar → Net sonuçlar
Bu keşif prompt engineering’in temelidir!
Prompt Engineering Temelleri
İyi prompt nasıl yazılır?
🏗️ İyi Prompt’un 4 Bileşeni
“Kim olduğunuzu söyleyin” → Ben eczacılık öğrencisiyim…
“Ne istediğinizi belirtin” → …açıkla, listele, analiz et
“Nasıl istediğinizi söyleyin” → 3 madde halinde, tablo olarak
“Hangi üslupla istediğinizi belirt” → resmi, açıklayıcı, basit dille
❌ Kötü Prompt Örnekleri
❌ Kötü: "beslenme hakkında bir şeyler söyle" Sorun: Çok belirsiz, context yok, ne istediğiniz belli değil.
❌ Kötü: "ilaç etkileşimleri" Sorun: Bu bir görev bile değil, sadece bir terim.
✅ İyi Prompt Örnekleri
Örnek 1: Beslenme
Ben beslenme ve diyetetik 2. sınıf öğrencisiyim. Tip 2 diyabet hastalarında karbonhidrat sayımı yöntemini öğrenmeye çalışıyorum. Bu yöntemi adım adım açıkla ve günlük hayattan 3 pratik örnek ver. Her örneği basit dille anlat.
Neden iyi?
- ✅ Context var (kim, ne öğreniyor)
- ✅ Task net (açıkla, örnek ver)
- ✅ Format belirli (adım adım, 3 örnek)
- ✅ Ton belirli (basit dil)
Örnek 2: Eczacılık
Eczacılık 3. sınıf öğrencisiyim ve farmakoekonomi dersi için bir vaka analizi hazırlıyorum. Bana şu senaryoyu analiz et: - Kronik hastalık: Hipertansiyon - İki ilaç seçeneği: ARB vs ACE inhibitör - Maliyet-etkinlik açısından karşılaştır Sonucu tablo formatında göster: | Kriter | ARB | ACE inhibitör | Yorum |
Örnek 3: Hemşirelik
Hemşirelik öğrencisiyim ve ilk klinik uygulamama hazırlanıyorum. Ağrı yönetimi konusunda güven duymuyorum. Bana şunları anlat: 1) Yetişkin hastalarda ağrı değerlendirme ölçekleri (2-3 örnek) 2) Her ölçek ne zaman tercih edilir? 3) İletişim kurarken dikkat edilmesi gereken 3 nokta Her maddeyi kısa ve pratik tut.
Felsefi Bir Düşünce
AI Gerçekten “Anlıyor” mu?
💭 Düşünelim
Bir AI size mükemmel bir diyabet beslenme planı sunsa:
- ✅ Makrolar doğru
- ✅ Ölçüler hesaplanmış
- ✅ Bilimsel kaynaklar var
Ama AI hiç açlık hissetti mi? Glikoz yüksekliğini deneyimledi mi?
Bu önemli mi? Sonuç iyi ise süreç önemli mi?
🗣️ Tartışma Soruları
Soru 1: Cevabın doğru olması için onu anlayan birinin vermesi şart mı?
💭 Düşünün: Bir hesap makinesi matematiği anlamadan 2+2=4 der, bu geçerli mi?
Soru 2: AI gerçekten hasta endişelerini ‘anlar’ mı yoksa sadece pattern matching mi yapar?
💭 Fark var mı? Önemli mi?
Soru 3: Eğer sonuç aynıysa (doğru cevap), süreç (nasıl bulundu) önemli mi?
💭 İnsan doktor vs AI: İkisi de doğru teşhis koysa fark eder mi?
💡 Bu Sorular Neden Önemli?
Pratik sonuçları var:
- Güven meselesi: AI’ya ne kadar güvenmeli?
- Sorumluluk: Hata olursa kim sorumlu?
- Etik: AI kullanmak etik mi? Hangi durumlarda?
- Sınırlar: AI’nın yapamayacağı şeyleri bilmek
Bu sorular bu dersin merkezinde olacak!
Bu Haftanın Ödevi
AI Günlüğü – 1 Hafta Boyunca
🎯 Amaç
Farklı AI araçlarını karşılaştırarak her birinin güçlü ve zayıf yönlerini keşfetmek.
1️⃣ AI Tool Seçimi
En az 2, en fazla 4 farklı AI tool kullanın
Önerilen araçlar:
2️⃣ Standart Soru
Her AI’ya aynı soruyu sorun:
"[Kendi akademik alanınız] alanında en büyük meydan okuma nedir ve bu meydan okumayı aşmak için hangi stratejiler kullanılabilir?" Örnek: - Beslenme ve diyetetik öğrencisiyim... - Eczacılık öğrencisiyim... - Hemşirelik öğrencisiyim...
3️⃣ Karşılaştırma Kriterleri
| Kriter | Değerlendirme |
|---|---|
| Detay seviyesi | Az / Orta / Çok |
| Bilimsel doğruluk | Düşük / Orta / Yüksek |
| Anlaşılabilirlik | Zor / Orta / Kolay |
| Pratik öneriler | Var mı? |
| Kaynak gösterme | Var mı? |
| Ton | Resmi / Samimi / Teknik |
4️⃣ Rapor Formatı
Maksimum 1-2 sayfa (Arial 11, 1.5 satır aralık)
- GİRİŞ (1 paragraf): Hangi AI’ları test ettiniz? Neden?
- BULGULAR (2-3 paragraf): Her AI nasıl cevaplar verdi? En çarpıcı farklar?
- REFLEKSİYON (2-3 paragraf): En faydalı tool hangisi? Neden?
- ÖĞRENDİKLERİM (1 paragraf): Bu deneyden ne öğrendiniz?
💡 İpuçları
- ✅ Sadece kopyala-yapıştır yapma, analiz et!
- ✅ “X daha iyi” demek yerine “X, Y durumunda daha iyi çünkü…” de
- ✅ Kendi alanınızla ilişkilendirmeye çalış
- ✅ Dürüst ol – hiçbir AI mükemmel değil
📤 Teslim
- Tarih: Gelecek hafta dersten önce
- Format: PDF veya Word
- E-posta: [Hocadan alınacak]
Ek Kaynaklar
Öğrenmeye devam edin!
🎧 Podcast
Fularsız Entellik
Yapay zeka, felsefe ve teknoloji üzerine derin sohbetler
Veya podcast platformlarınızda “Fularsız Entellik” olarak arayın
📺 YouTube Videoları
Pelin Dilara Çolak – AI Üzerine İçerikler
“Yapay Zeka ile Diyalog” için bir yanıt
Hi, this is a comment.
To delete a comment, just log in and view the post's comments. There you will have the option to edit or delete them.